Als een medewerker astma heeft, ben jij als werkgever verantwoordelijk zodra de werkomgeving de klachten veroorzaakt, verergert of in stand houdt. Dit geldt ongeacht of de astma al bestond voor indiensttreding of pas op de werkvloer is ontstaan. In dit artikel lees je wanneer precies die verantwoordelijkheid begint, welke verplichtingen je hebt en wat de gevolgen zijn als je niets doet.
Wanneer is astma van een medewerker een werkgeversverantwoordelijkheid?
Astma wordt een werkgeversverantwoordelijkheid op het moment dat de arbeidsomstandigheden een rol spelen bij het ontstaan of verergeren van de klachten. De Arbeidsomstandighedenwet verplicht elke werkgever om een veilige en gezonde werkomgeving te bieden. Zodra stoffen, processen of omstandigheden op de werkvloer de luchtwegen van een medewerker belasten, valt dat onder de zorgplicht van de werkgever bij astma.
Het maakt daarbij niet uit of een medewerker al astma had voordat hij of zij bij jou in dienst trad. Als de werkomgeving de klachten verergert, ben jij als werkgever alsnog verantwoordelijk voor het wegnemen of beheersen van die blootstelling. Spreek je een medewerker aan op verzuim zonder te onderzoeken of de werkomgeving een oorzaak is, dan loop je als werkgever een serieus juridisch en financieel risico.
Er is ook een specifieke categorie: beroepsastma. Dit is astma die direct is veroorzaakt door blootstelling aan stoffen op het werk. Bij beroepsastma is de werkgeversverantwoordelijkheid onomstotelijk, omdat de aandoening zonder die werkplek niet zou zijn ontstaan.
Welke stoffen en omstandigheden op de werkvloer kunnen astma veroorzaken?
Op de werkvloer zijn talloze stoffen en omstandigheden die astma bij werknemers kunnen veroorzaken of verergeren. De meest voorkomende veroorzakers zijn fijnstof, chemische dampen, isocyanaten, meelstof, houtstof, latex, schimmels en reinigingsmiddelen. In technische en industriële omgevingen is de kans op blootstelling aan deze stoffen aanzienlijk groter dan in kantooromgevingen.
Naast chemische en biologische stoffen spelen ook fysieke omstandigheden een rol:
- Koude of droge lucht in productieruimtes of koelcellen
- Sterke temperatuurwisselingen tussen binnen en buiten
- Onvoldoende ventilatie waardoor concentraties van irriterende stoffen oplopen
- Hoge werkdruk en stress, die astmaklachten kunnen versterken
- Lasrook en uitlaatgassen in werkplaatsen en productieomgevingen
Voor technische MKB-bedrijven is het extra belangrijk om deze risicofactoren goed in kaart te brengen. De risico-inventarisatie en evaluatie is daarvoor het wettelijke instrument. Zonder een actuele RI&E weet je als werkgever simpelweg niet welke stoffen jouw medewerkers dagelijks inademen.
Wat zijn de verplichtingen van een werkgever bij een medewerker met astma?
Als werkgever heb je bij een medewerker met astma een actieve zorgplicht op basis van de Arbeidsomstandighedenwet. Die zorgplicht betekent concreet dat je de blootstelling aan schadelijke stoffen en omstandigheden moet voorkomen, en als dat niet mogelijk is, moet beperken tot een aanvaardbaar niveau. Wachten tot een medewerker zelf aan de bel trekt, is niet voldoende.
Je verplichtingen omvatten onder andere:
- Het uitvoeren of actualiseren van een RI&E met aandacht voor luchtkwaliteit en gevaarlijke stoffen
- Het opstellen van een plan van aanpak op basis van de RI&E-bevindingen
- Het aanbieden van passende persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM), zoals ademhalingsbescherming
- Het aanpassen van werkprocessen of werkomgeving om blootstelling te verminderen
- Het inschakelen van de bedrijfsarts voor een arbeidsgezondheidskundig advies
- Het voeren van een open gesprek met de medewerker over zijn of haar klachten en beperkingen
- Het bijhouden van een registratie van gevaarlijke stoffen (stoffenregister)
Bij een medewerker met bekende astma is het verstandig om samen met de bedrijfsarts te beoordelen of de huidige functie nog passend is, of dat aanpassingen nodig zijn. Denk aan een andere werkplek, aangepaste taken of betere ventilatie.
Hoe voer je een RI&E uit voor medewerkers met astmaklachten?
Een RI&E voor medewerkers met astmaklachten richt zich specifiek op blootstelling aan luchtwegirriterende stoffen en omstandigheden. De aanpak begint met een inventarisatie van alle stoffen die in de organisatie worden gebruikt of vrijkomen, gevolgd door een beoordeling van de blootstellingsniveaus en de gezondheidsrisico’s die daarmee gepaard gaan.
Een goede RI&E voor astmarisico’s bevat de volgende stappen:
- Inventariseer alle gevaarlijke stoffen op de werkvloer, inclusief reinigingsmiddelen, smeermiddelen en procesemissies
- Beoordeel de blootstelling per functie en werkplek op basis van meting of schatting
- Vergelijk met wettelijke grenswaarden (MAC-waarden) en sectorspecifieke normen
- Identificeer kwetsbare medewerkers, zoals medewerkers met bekende astma of andere luchtwegaandoeningen
- Stel een plan van aanpak op met prioritering van maatregelen volgens de arbeidshygiënische strategie
- Evalueer de effectiviteit van genomen maatregelen en actualiseer de RI&E periodiek
Wanneer de standaard RI&E niet voldoende diepgang biedt om de risico’s rond gevaarlijke stoffen volledig in kaart te brengen, is een verdiepend onderzoek gevaarlijke stoffen de logische vervolgstap. Dit is een specialistische analyse die verder gaat dan de reguliere RI&E en specifiek ingaat op complexe blootstellingssituaties.
Wat zijn de gevolgen als een werkgever zijn zorgplicht bij astma niet nakomt?
Als een werkgever zijn zorgplicht bij astma niet nakomt, kan dat leiden tot ernstige juridische, financiële en menselijke gevolgen. De Nederlandse Arbeidsinspectie kan bij een inspectie een boete opleggen of een eis tot naleving stellen. Maar de grootste risico’s liggen bij aansprakelijkheidsclaims van medewerkers die door de werkplek gezondheidsschade hebben opgelopen.
De mogelijke gevolgen zijn:
- Aansprakelijkheid voor schade: een medewerker kan de werkgever aansprakelijk stellen voor medische kosten, verlies van arbeidsvermogen en immateriële schade als kan worden aangetoond dat de werkgever tekort is geschoten in zijn zorgplicht
- Boetes van de Nederlandse Arbeidsinspectie bij geconstateerde overtredingen van de Arbeidsomstandighedenwet
- Langdurig verzuim en re-integratiekosten, die bij beroepsastma kunnen oplopen tot tienduizenden euro’s
- Reputatieschade als een arbeidsconflict of rechtszaak publiek wordt
- Verhoogd ziekteverzuim als de oorzaak van de klachten niet wordt aangepakt
Rechters hanteren bij arbeidsgerelateerde gezondheidsschade een omgekeerde bewijslast. Dat betekent dat de werkgever moet kunnen aantonen dat hij aan zijn zorgplicht heeft voldaan. Ontbreekt een actuele RI&E, een plan van aanpak of een stoffenregister, dan is dat al een aanwijzing dat de zorgplicht is geschonden.
Hoe Pienter helpt bij astmarisico’s op de werkvloer
Bij Pienter begrijpen we dat de vertaalslag van wetgeving naar de dagelijkse praktijk in technische MKB-bedrijven niet altijd eenvoudig is. Wij helpen organisaties concreet om hun verantwoordelijkheid bij arbeidsomstandigheden en astma serieus te nemen, zonder papieren tijgers of toneelspel. Dit doen we onder andere door:
- Het uitvoeren van een RI&E met specifieke aandacht voor luchtkwaliteit, gevaarlijke stoffen en kwetsbare medewerkers
- Het uitvoeren van een verdiepend onderzoek voor complexe blootstellingssituaties, uitgevoerd door gecertificeerde specialisten waaronder drie Hogere Veiligheidskundigen (HVK) en Arbeidshygiënisten
- Het opstellen van een praktisch plan van aanpak met concrete, uitvoerbare verbeterpunten
- Ondersteuning bij de implementatie van maatregelen, zodat risico’s structureel worden aangepakt
- Begeleiding bij gesprekken met de bedrijfsarts en het inrichten van een passend beleid voor medewerkers met astma
Wil je weten of jouw organisatie voldoet aan de zorgplicht voor medewerkers met astma? Neem contact op en we kijken samen wat nodig is.
