Bij een valongeval op het werk is de werkgever in de meeste gevallen aansprakelijk. De Nederlandse wet verplicht werkgevers om een veilige werkomgeving te garanderen, ook bij werken op hoogte. Slaagt een werkgever er niet in om aan te tonen dat hij alle redelijke maatregelen heeft genomen om het ongeval te voorkomen, dan is hij juridisch verantwoordelijk voor de schade die de werknemer lijdt. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over aansprakelijkheid bij valongevallen op de werkvloer.
Wie draagt de juridische verantwoordelijkheid bij een valongeval?
Bij een valongeval op het werk ligt de juridische verantwoordelijkheid primair bij de werkgever. Op basis van artikel 7:658 van het Burgerlijk Wetboek heeft de werkgever een zorgplicht: hij moet zorgen voor een veilige werkplek en de werknemer beschermen tegen gevaren. Kan de werkgever niet aantonen dat hij aan die zorgplicht heeft voldaan, dan is hij aansprakelijk voor de schade.
Dit is een bewuste keuze van de wetgever. Werknemers bevinden zich in een afhankelijke positie en hebben zelf weinig invloed op de inrichting van de werkplek. Daarom rust de bewijslast bij de werkgever: niet de werknemer hoeft te bewijzen dat de werkgever tekortschoot, maar de werkgever moet aantonen dat hij alles heeft gedaan wat redelijkerwijs van hem verwacht mocht worden. Dat is een hoge lat, zeker bij werken op hoogte waar de risico’s aanzienlijk zijn.
De Nederlandse Arbeidsinspectie houdt toezicht op de naleving van arbowetgeving en kan bij een ernstig arbeidsongeval een onderzoek instellen. Als blijkt dat de werkgever de regels heeft overtreden, kan dat leiden tot boetes en versterkt het de aansprakelijkheidspositie van de werknemer in een eventuele civiele procedure.
Wat zijn de verplichtingen van een werkgever bij werken op hoogte?
Een werkgever is verplicht om werken op hoogte zo veilig mogelijk te organiseren. Dat begint met een gedegen risico-inventarisatie en evaluatie (RI&E) waarin de risico’s van werken op hoogte in kaart worden gebracht. Op basis daarvan moet de werkgever maatregelen nemen die vallen voorkomen of de gevolgen ervan beperken.
De arbowetgeving schrijft een duidelijke volgorde voor bij het nemen van maatregelen, ook wel de preventiehiërarchie genoemd:
- Voorkom werken op hoogte waar dat mogelijk is, door werkzaamheden op de grond uit te voeren.
- Gebruik collectieve beveiligingen zoals leuningen, hekwerken of vangnetten wanneer werken op hoogte onvermijdelijk is.
- Pas persoonlijke valbeveiliging toe zoals een harnas met valstopapparaat als collectieve maatregelen niet volstaan.
Daarnaast moet de werkgever zorgen voor voldoende voorlichting en instructie. Werknemers moeten weten hoe ze veilig werken op hoogte, hoe ze de beveiligingsmiddelen correct gebruiken en wat ze moeten doen bij een incident. Ook het onderhoud en de keuring van materieel zoals ladders, steigers en hoogwerkers valt onder de verantwoordelijkheid van de werkgever.
Wanneer is een werknemer zelf (mede)aansprakelijk?
Een werknemer is zelf (mede)aansprakelijk bij een valongeval wanneer sprake is van opzet of bewuste roekeloosheid. Dit is een hoge drempel: de werknemer moet bewust een gevaar hebben aanvaard terwijl hij wist dat zijn gedrag tot een ernstig ongeluk kon leiden. Gewone onvoorzichtigheid of een momentje van onoplettendheid is hiervoor niet voldoende.
In de praktijk wordt eigen schuld van een werknemer zelden erkend door de rechter, zeker niet als de werkgever zijn zorgplicht niet volledig heeft nageleefd. Als een werknemer bijvoorbeeld een ladder verkeerd gebruikt maar de werkgever hem nooit heeft geïnstrueerd over het juiste gebruik, blijft de aansprakelijkheid bij de werkgever liggen.
Eigen schuld kan wel een rol spelen bij het vaststellen van de schadevergoeding. Als een rechter oordeelt dat de werknemer deels verantwoordelijk was, kan de vergoeding worden verminderd naar rato van zijn aandeel in de schuld. Maar volledige uitsluiting van de aansprakelijkheid van de werkgever is alleen mogelijk bij bewezen opzet of bewuste roekeloosheid van de werknemer, en dat komt in de praktijk nauwelijks voor.
Hoe zit het met aansprakelijkheid bij ingehuurd personeel of ZZP’ers?
Bij ingehuurd personeel of ZZP’ers is de aansprakelijkheid bij werken op hoogte genuanceerder, maar de inlenende partij draagt nog steeds een grote verantwoordelijkheid. Wie feitelijk gezag uitoefent over de werkzaamheden en de werkplek beschikbaar stelt, heeft ook een zorgplicht. De inlener kan dus aansprakelijk worden gesteld als een ingeleende kracht of ZZP’er valt door een onveilige werkplek.
Voor ZZP’ers geldt dat zij in principe zelf verantwoordelijk zijn voor hun eigen veiligheid. Zij zijn immers geen werknemer in de juridische zin van het woord. Toch kan de opdrachtgever aansprakelijk zijn als hij de feitelijke omstandigheden beheerste en de ZZP’er blootstelde aan gevaren die hij redelijkerwijs had moeten voorkomen. Rechters kijken hierbij naar de mate van gezag, de aard van de werkzaamheden en de vraag wie de werkplek inrichtte.
Voor uitzendbureaus en detacheringsbedrijven geldt bovendien dat de formele werkgever (het uitzendbureau) en de inlener gezamenlijk verantwoordelijkheid kunnen dragen. Het is daarom verstandig om bij inhuur van personeel voor risicovolle werkzaamheden duidelijke afspraken te maken over wie verantwoordelijk is voor welke veiligheidsmaatregelen.
Wat moet je direct doen na een valongeval op het werk?
Na een valongeval op het werk moet je direct de volgende stappen zetten: zorg voor medische hulp, beveilig de locatie, meld het incident intern en registreer alles zo snel en volledig mogelijk. Bij ernstige valongevallen ben je als werkgever wettelijk verplicht dit te melden bij de Nederlandse Arbeidsinspectie.
Een gestructureerde aanpak direct na het ongeval is niet alleen wettelijk vereist, maar ook cruciaal voor de afwikkeling van eventuele aansprakelijkheidsvragen. Concreet betekent dit:
- Verleen onmiddellijk eerste hulp en bel 112 bij ernstig letsel.
- Zorg dat de locatie wordt beveiligd zodat er geen vervolgongevallen plaatsvinden.
- Meld het incident bij de leidinggevende en registreer het in het interne systeem.
- Meld ernstige arbeidsongevallen direct bij de Nederlandse Arbeidsinspectie (dit is wettelijk verplicht).
- Documenteer de situatie: maak foto’s, noteer getuigenverklaringen en leg de omstandigheden vast.
- Start een ongevalsonderzoek om de oorzaak te achterhalen en herhaling te voorkomen.
Een grondig en eerlijk onderzoek na een valongeval helpt niet alleen bij het voorkomen van toekomstige incidenten, maar laat ook zien dat je als werkgever je verantwoordelijkheid serieus neemt. Dat speelt mee in de beoordeling van aansprakelijkheid.
Hoe voorkom je aansprakelijkheid met de juiste valbeveiliging?
Je voorkomt aansprakelijkheid bij werken op hoogte door aantoonbaar te voldoen aan de arbowetgeving: voer een RI&E uit, neem de juiste beveiligingsmaatregelen, instrueer medewerkers en leg alles schriftelijk vast. Valbeveiliging is niet alleen een wettelijke verplichting, maar ook de sterkste verdediging bij een aansprakelijkheidsclaim.
Documentatie is hierbij essentieel. Als een werknemer valt en een claim indient, moet je als werkgever kunnen aantonen dat je de risico’s kende, maatregelen hebt getroffen en medewerkers hebt geïnformeerd. Ontbreekt die documentatie, dan is het vrijwel onmogelijk om aan aansprakelijkheid te ontkomen.
Praktische maatregelen die je kunt nemen om aansprakelijkheid te beperken:
- Voer een actuele RI&E uit met specifieke aandacht voor werken op hoogte.
- Leg veiligheidsinstructies en toolboxmeetings schriftelijk vast.
- Zorg voor gecertificeerde en goed onderhouden valbeveiliging en materieel.
- Controleer regelmatig of medewerkers de beveiligingsmaatregelen correct toepassen.
- Stel een duidelijk protocol op voor werken op hoogte en zorg dat iedereen dit kent.
- Laat bij twijfel een verdiepend onderzoek uitvoeren door een specialist.
Een proactieve aanpak beschermt niet alleen je medewerkers, maar ook jouw organisatie juridisch en financieel. Hoe beter je kunt aantonen dat je je zorgplicht serieus hebt genomen, hoe sterker je positie bij een eventuele aansprakelijkheidsclaim.
Hoe Pienter helpt bij veilig werken op hoogte
Werken op hoogte brengt serieuze risico’s met zich mee, en de juridische consequenties van een valongeval zijn groot. Pienter helpt technische MKB-bedrijven om die risico’s structureel aan te pakken, zodat je niet alleen voldoet aan de wet maar ook écht veilig werkt.
Wat wij voor je kunnen doen:
- RI&E met specifieke aandacht voor werken op hoogte, zodat risico’s inzichtelijk zijn en maatregelen aantoonbaar zijn getroffen.
- Verdiepend onderzoek naar valrisico’s, uitgevoerd door onze drie gecertificeerde Hogere Veiligheidskundigen (HVK) die met een frisse, onafhankelijke blik naar jouw werkomgeving kijken.
- Ondersteuning bij het opzetten van veiligheidsprotocollen en het vastleggen van instructies en toolboxmeetings.
- Begeleiding na een valongeval, inclusief een professioneel ongevalsonderzoek om oorzaken te achterhalen en herhaling te voorkomen.
- Praktische implementatie van verbeterpunten, zonder papieren tijgers of toneelspel.
Wil je weten hoe je jouw organisatie beter kunt beschermen tegen de risico’s en aansprakelijkheid bij werken op hoogte? Neem contact met ons op en we kijken samen naar wat jouw situatie vraagt.
