Een verbouwing van een oud bedrijfspand brengt serieuze risico’s met zich mee voor jouw personeel. Denk aan blootstelling aan gevaarlijke stoffen zoals asbest, verhoogde geluidsniveaus, stof en trillingen die de gezondheid van medewerkers direct kunnen schaden. Deze risico’s gelden zowel voor de bouwvakkers die de verbouwing uitvoeren als voor de werknemers die gewoon doorwerken in het pand. In dit artikel beantwoorden we de belangrijkste vragen rondom veiligheid, wettelijke verplichtingen en praktische bescherming bij een verbouwing van een oud bedrijfspand.
Welke gevaarlijke stoffen komen vrij bij een verbouwing van een oud pand?
Bij de verbouwing van een oud bedrijfspand kunnen meerdere gevaarlijke stoffen vrijkomen, waarvan asbest de bekendste en gevaarlijkste is. Daarnaast spelen lood, pak (polycyclische aromatische koolwaterstoffen), kwarts en schimmelsporen een rol. Welke stoffen precies aanwezig zijn, hangt sterk af van het bouwjaar en de gebruikshistorie van het pand.
Asbest in oude bedrijfspanden
Asbest is verwerkt in veel bouwmaterialen die zijn gebruikt tot en met 1993, het jaar waarin asbest in Nederland volledig werd verboden. In oudere bedrijfspanden kun je asbest tegenkomen in dakplaten, vloerbedekking, isolatiemateriaal, kitvoegen en zelfs in verwarmingsinstallaties. Bij sloopwerkzaamheden of boren door asbestmateriaal komen microscopisch kleine vezels vrij die bij inademing ernstige longaandoeningen kunnen veroorzaken, waaronder mesothelioom en longkanker. Voordat je begint met verbouwen, is een asbestinventarisatie wettelijk verplicht voor panden van voor 1994.
Andere gevaarlijke stoffen om rekening mee te houden
Naast asbest zijn er meer stoffen die bij een verbouwing vrijkomen. Loodverf werd tot in de jaren tachtig veel gebruikt en kan bij schuren of frezen giftig stof produceren. Kwartsstof komt vrij bij het bewerken van beton, steen of metselwerk en kan bij langdurige blootstelling silicose veroorzaken, een ongeneeslijke longziekte. Pak zit in oude bitumenlagen en teerproducten en is kankerverwekkend. Schimmelsporen kunnen vrijkomen als de constructie van een pand wordt opengelegd en er vochtschade aanwezig blijkt te zijn. Het is verstandig om vooraf goed in kaart te brengen welke materialen aanwezig zijn, zodat de juiste beheersmaatregelen kunnen worden getroffen.
Wat zijn de wettelijke verplichtingen van een werkgever tijdens een verbouwing?
Als werkgever ben je wettelijk verplicht om de veiligheid en gezondheid van jouw medewerkers te waarborgen, ook tijdens een verbouwing van het bedrijfspand. De Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) legt de verantwoordelijkheid bij de werkgever neer om risico’s te inventariseren, te beoordelen en passende maatregelen te treffen. Dit geldt ook als de verbouwing wordt uitgevoerd door een externe aannemer.
Concreet betekent dit het volgende:
- Je bent verplicht een Risico-Inventarisatie en Evaluatie (RI&E) uit te voeren of te actualiseren als de werksituatie wezenlijk verandert door de verbouwing.
- Bij panden van voor 1994 moet voorafgaand aan sloopwerkzaamheden een asbestinventarisatie zijn uitgevoerd door een gecertificeerd bedrijf.
- Je bent verplicht medewerkers te informeren en instrueren over de risico’s en de maatregelen die zijn getroffen.
- Als er sprake is van blootstelling aan gevaarlijke stoffen, moet je persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) beschikbaar stellen en het gebruik ervan handhaven.
- De Nederlandse Arbeidsinspectie kan onaangekondigd controleren en bij overtredingen sancties opleggen, waaronder stillegging van werkzaamheden of boetes.
Het is ook verstandig om met de aannemer heldere afspraken te maken over de verdeling van verantwoordelijkheden. In het kader van de Arbowet blijf jij als opdrachtgever medeverantwoordelijk voor de veiligheid op de bouwlocatie, zeker als die locatie samenvalt met de plek waar jouw eigen medewerkers werken.
Hoe bescherm je medewerkers die gewoon doorwerken tijdens een verbouwing?
Medewerkers die tijdens een verbouwing gewoon doorwerken in het pand lopen risico door stof, lawaai, trillingen en gevaarlijke stoffen. De beste bescherming bestaat uit een combinatie van fysieke scheiding, goede communicatie en het gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen waar nodig.
Praktische maatregelen die je kunt treffen:
- Fysieke afscheiding: Zorg voor een duidelijke scheiding tussen de bouwzone en de werkruimte van medewerkers, bij voorkeur met stofwanden of tijdelijke scheidingswanden.
- Ventilatie: Zorg voor voldoende afzuiging en ventilatie in de werkomgeving, zodat stof en dampen niet naar de werkplek van medewerkers trekken.
- Werktijden afstemmen: Plan de meest stofproducerende of luidruchtige werkzaamheden buiten kantooruren of in periodes dat medewerkers op afstand werken.
- Communicatie: Informeer medewerkers tijdig over de planning, de risico’s en wat ze moeten doen als ze klachten ervaren.
- Gezondheidsmonitoring: Stel een meldpunt in voor medewerkers die klachten ervaren zoals hoofdpijn, hoesten of irritatie aan ogen en luchtwegen.
Vergeet ook niet dat langdurige blootstelling aan bouwlawaai gehoorschade kan veroorzaken. Als het geluidsniveau structureel boven de 80 decibel uitkomt, ben je als werkgever verplicht maatregelen te treffen en gehoorbescherming aan te bieden.
Wanneer is een RI&E verplicht bij een verbouwing?
Een RI&E is verplicht bij een verbouwing zodra de arbeidsomstandigheden voor jouw medewerkers wezenlijk veranderen. Dit is vrijwel altijd het geval bij een ingrijpende verbouwing van een bedrijfspand, omdat de werkomgeving tijdelijk verandert en nieuwe risico’s ontstaan. De Arbowet schrijft voor dat de RI&E actueel moet zijn en alle relevante risico’s moet omvatten.
Concreet is een (aanvulling op de) RI&E verplicht in de volgende situaties:
- Als de verbouwing plaatsvindt in of direct grenzend aan de werkruimte van medewerkers.
- Als er sprake is van mogelijke blootstelling aan gevaarlijke stoffen zoals asbest, lood of kwarts.
- Als de vluchtroutes, nooduitgangen of brandveiligheidsvoorzieningen tijdelijk worden gewijzigd.
- Als nieuwe machines, installaties of werkprocessen worden geïntroduceerd als gevolg van de verbouwing.
Een RI&E is niet alleen een wettelijke verplichting, maar ook een praktisch instrument om te bepalen welke maatregelen nodig zijn. Een goed uitgevoerde risico-inventarisatie en evaluatie helpt je om prioriteiten te stellen en aansprakelijkheid te beperken. Let er ook op dat de RI&E moet worden getoetst door een gecertificeerde arbodeskundige als je bedrijf meer dan 25 medewerkers heeft.
Welke rol speelt de QHSE-adviseur bij een verbouwing van een bedrijfspand?
Een QHSE-adviseur ondersteunt jou als werkgever bij het identificeren, beoordelen en beheersen van alle veiligheids- en gezondheidsrisico’s rondom een verbouwing. De adviseur fungeert als verbindende schakel tussen de wettelijke verplichtingen, de praktijk op de werkvloer en de belangen van jouw medewerkers.
Een QHSE-adviseur kan bij een verbouwing onder andere het volgende voor je doen:
- De bestaande RI&E beoordelen en aanvullen met verbouwingsspecifieke risico’s.
- Adviseren over de juiste volgorde en planning van werkzaamheden om blootstelling van medewerkers te minimaliseren.
- Controleren of de aannemer voldoet aan de geldende arbo- en veiligheidseisen.
- Medewerkers informeren en instrueren over de risico’s en de te nemen maatregelen.
- Een verdiepend onderzoek uitvoeren naar specifieke risicothema’s zoals gevaarlijke stoffen of fysieke belasting.
- Rapporteren aan het management met concrete, uitvoerbare aanbevelingen.
Bij complexe verbouwingen of wanneer er twijfel bestaat over de aanwezigheid van gevaarlijke stoffen, is het verstandig om een gespecialiseerde deskundige in te schakelen. Denk aan een Hogere Veiligheidskundige (HVK) of een arbeidshygiënist die de situatie grondig kan beoordelen en onafhankelijk advies kan geven.
Hoe Pienter helpt bij een veilige verbouwing van jouw bedrijfspand
Bij Pienter begrijpen we dat een verbouwing van een oud bedrijfspand veel vragen en onzekerheden met zich meebrengt. Wij helpen technische MKB-bedrijven om grip te houden op de veiligheid en gezondheid van hun medewerkers, ook tijdens ingrijpende verbouwingen. Ons team van gecertificeerde QHSE-adviseurs staat klaar om jou te ontzorgen van begin tot eind. Dit is wat wij voor jou kunnen doen:
- RI&E uitvoeren of actualiseren op basis van de specifieke risico’s van jouw verbouwingssituatie.
- Verdiepend onderzoek uitvoeren naar gevaarlijke stoffen, machineveiligheid of andere complexe risicothema’s, uitgevoerd door gecertificeerde specialisten waaronder drie Hogere Veiligheidskundigen (HVK).
- Praktisch advies geven over beschermingsmaatregelen, planning en communicatie richting medewerkers.
- Ondersteuning bij implementatie van aanbevolen maatregelen, zodat risico’s structureel worden aangepakt en niet alleen op papier bestaan.
- Onafhankelijke toetsing van de RI&E door gecertificeerde arbodeskundigen, zoals wettelijk vereist.
Wij vertalen de wettelijke verplichtingen naar begrijpelijke taal en zorgen dat het gewoon werkt in jouw organisatie, zonder papieren tijgers of toneelspel. Wil je weten wat wij voor jouw bedrijf kunnen betekenen bij een aankomende verbouwing? Neem dan contact met ons op en we kijken samen naar de beste aanpak.
