Een RI&E is verplicht zodra je als werkgever één of meer medewerkers in dienst hebt. Dat geldt dus al bij één werknemer. De Arbowet maakt hierin geen onderscheid naar bedrijfsgrootte: elke werkgever is wettelijk verplicht de risico’s op de werkvloer in kaart te brengen en te evalueren. Wel verschillen de vorm en diepgang van de RI&E afhankelijk van het aantal medewerkers en de aard van het werk. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over de RI&E-plicht, van zzp’ers en kleine bedrijven tot grotere MKB-organisaties.
Geldt de RI&E-plicht ook voor zzp’ers en kleine bedrijven?
Zzp’ers die uitsluitend voor zichzelf werken, zijn vrijgesteld van de RI&E-plicht. Zodra een bedrijf echter personeel in dienst neemt, geldt de verplichting direct. Voor kleine bedrijven tot en met vijf medewerkers bestaat een vereenvoudigde route: zij mogen gebruikmaken van een erkend branche-RI&E-instrument zonder dat een gecertificeerde arbodienst of arbodeskundige de inventarisatie hoeft te toetsen.
Dit maakt de drempel voor het uitvoeren van een RI&E voor kleine bedrijven een stuk lager. Toch blijft de inhoudelijke verplichting ongewijzigd: ook een klein bedrijf moet alle arbeidsrisico’s serieus in kaart brengen en een plan van aanpak opstellen om die risico’s te beheersen. Het gebruik van een erkend instrument geeft structuur en houvast, maar ontslaat een werkgever niet van de verantwoordelijkheid om er daadwerkelijk mee aan de slag te gaan.
Voor bedrijven in het technische MKB, zoals productiebedrijven, installateurs of constructiebedrijven, zijn de risico’s vaak veelzijdig. Denk aan machineveiligheid, gevaarlijke stoffen of fysieke belasting. Een branche-RI&E dekt die specifieke risico’s niet altijd volledig af, waardoor een aanvullende analyse soms noodzakelijk is.
Wat verandert er aan de RI&E als een bedrijf groeit?
Zodra een bedrijf meer dan vijf medewerkers in dienst heeft, vervalt de vereenvoudigde route. De RI&E moet dan worden getoetst door een gecertificeerde arbodeskundige of arbodienst. Bovendien neemt de complexiteit van de RI&E toe naarmate een organisatie groeit: meer functies, meer werkplekken en meer processen betekenen meer risico’s om te inventariseren.
Bij groei is het dan ook verstandig om de bestaande RI&E grondig te herzien in plaats van alleen bij te werken. Een organisatie die van tien naar vijftig medewerkers groeit, heeft vaak nieuwe afdelingen, nieuwe machines of nieuwe werkmethoden geïntroduceerd. Die veranderingen brengen nieuwe risico’s met zich mee die in de oorspronkelijke RI&E simpelweg nog niet bestonden.
Groei vraagt ook om een professioneler plan van aanpak. Waar een klein bedrijf nog overzichtelijk kan bijhouden welke maatregelen zijn getroffen, heeft een groeiende organisatie baat bij een gestructureerd systeem om de voortgang te bewaken en verantwoordelijkheden te beleggen. Bekijk ook de beschikbare oplossingen om dit proces efficiënt in te richten.
Hoe vaak moet een RI&E worden bijgewerkt?
De Arbowet schrijft voor dat een RI&E actueel moet zijn. Er is geen vaste wettelijke termijn, maar de vuistregel is dat de RI&E wordt herzien zodra er wijzigingen plaatsvinden die van invloed zijn op de arbeidsrisico’s. Denk aan nieuwe machines, gewijzigde werkprocessen, verbouwingen of een toename van het personeelsbestand.
In de praktijk adviseren arbodeskundigen om de RI&E minimaal eens per vier jaar volledig te evalueren, ook als er geen grote veranderingen zijn geweest. Risico’s kunnen in de loop van de tijd verschuiven, wetgeving kan wijzigen en de werkomgeving evolueert. Een verouderde RI&E geeft een vals gevoel van veiligheid en voldoet niet meer aan de wettelijke eisen.
Naast de periodieke herziening is het verstandig om na elk bedrijfsongeval of bijna-incident de RI&E te toetsen. Een ongeluk is vaak een signaal dat een risico onvoldoende was geïdentificeerd of dat beheersmaatregelen niet afdoende waren. Door de RI&E dan direct te actualiseren, voorkom je herhaling en laat je zien dat je als werkgever je verantwoordelijkheid neemt.
Wat zijn de gevolgen van een ontbrekende of verouderde RI&E?
Een ontbrekende of verouderde RI&E is een overtreding van de Arbowet en kan leiden tot een boete van de Nederlandse Arbeidsinspectie. De hoogte van de boete hangt af van de ernst van de overtreding en de omvang van het bedrijf. Bij ernstige overtredingen of bij een bedrijfsongeval waarbij geen actuele RI&E aanwezig is, kunnen de financiële en juridische gevolgen aanzienlijk zijn.
Naast de directe wettelijke sancties zijn er ook indirecte gevolgen. Een werkgever die geen RI&E heeft, loopt een groter risico op aansprakelijkheid als een medewerker een arbeidsongeval overkomt. Rechters kijken bij letselschadezaken nadrukkelijk naar of een werkgever zijn zorgplicht heeft nageleefd, en een ontbrekende RI&E is daarin een sterk argument tegen de werkgever.
Ook voor medewerkers heeft het gevolgen: zonder RI&E worden risico’s niet structureel aangepakt, wat de kans op ongelukken, beroepsziekten en verzuim vergroot. Een veilige werkomgeving begint bij inzicht in de risico’s, en dat inzicht begint bij een actuele risico-inventarisatie en evaluatie.
Wie mag een RI&E opstellen en toetsen?
Een RI&E mag in principe door de werkgever zelf worden opgesteld, eventueel ondersteund door een interne medewerker zoals een KAM-coördinator of QHSE-manager. Voor bedrijven met meer dan vijf medewerkers geldt echter dat de RI&E vervolgens moet worden getoetst door een gecertificeerde arbodeskundige of arbodienst. Die toetsing is een wettelijke eis en geen vrijblijvend advies.
Er zijn vier erkende kerndeskundigen die bevoegd zijn om een RI&E te toetsen:
- Hogere Veiligheidskundige (HVK) voor veiligheidsrisico’s
- Arbeidshygiënist (AH) voor gezondheidsrisico’s door stoffen, geluid of klimaat
- Arbeid- en Organisatiedeskundige (A&O) voor psychosociale en organisatorische risico’s
- Bedrijfsarts voor medische en gezondheidskundige aspecten
Welke deskundige het meest geschikt is, hangt af van de aard van de risico’s in uw organisatie. Bij een technisch productiebedrijf zal een HVK of arbeidshygiënist vaak het meest relevante perspectief bieden. Bij complexe of specifieke risico’s kan een verdiepend onderzoek naast de standaard RI&E noodzakelijk zijn om alle risico’s volledig in kaart te brengen.
Hoe Pienter helpt met uw RI&E
Pienter ondersteunt technische MKB-bedrijven bij het uitvoeren, actualiseren en toetsen van de RI&E, van de eerste inventarisatie tot het opstellen van een concreet plan van aanpak. Wij vertalen wetgeving en Arbowet-verplichtingen naar de dagelijkse praktijk, zonder papieren tijgers of toneelspel.
Wat wij bieden:
- Uitvoering van de volledige RI&E door gecertificeerde specialisten, waaronder drie Hogere Veiligheidskundigen (HVK), Arbeidshygiënisten en Arbeid- en Organisatiedeskundigen
- Verdiepende onderzoeken voor specifieke risicothema’s zoals machineveiligheid, gevaarlijke stoffen en fysieke belasting
- Begeleiding bij het opstellen en bewaken van het plan van aanpak
- Ondersteuning bij de implementatie van verbetermaatregelen, zodat risico’s structureel worden aangepakt
- Digitaal beheer van uw RI&E en bijbehorende documentatie via Microsoft 365, zodat alles binnen drie klikken beschikbaar is
Wil je weten hoe wij jouw organisatie kunnen helpen met een actuele en werkbare RI&E? Neem contact met ons op en we denken graag met je mee.
