Een RI&E hebben maar er vervolgens niks mee doen is juridisch en praktisch gezien gevaarlijker dan helemaal geen RI&E hebben. Je hebt de risico’s namelijk vastgelegd en daarmee bewezen dat je wist wat er mis kon gaan. Als er dan toch een ongeluk gebeurt, staat die documentatie rechtstreeks tegen je als werkgever. De vragen hieronder leggen precies uit wat de gevolgen zijn, wanneer je gecontroleerd wordt en hoe je een RI&E laat werken in de dagelijkse praktijk.
Wat zijn de gevolgen als je het plan van aanpak negeert?
Als je het plan van aanpak bij je risico-inventarisatie en evaluatie negeert, ben je als werkgever aantoonbaar nalatig. Je hebt de risico’s beschreven, maar bewust geen maatregelen genomen. Bij een incident of inspectie kan dit leiden tot boetes, stillegging van werkzaamheden en aansprakelijkheid voor schade of letsel. Het plan van aanpak is juridisch gezien een verplichting, geen advies.
De Arbowet verplicht werkgevers niet alleen om een RI&E op te stellen, maar ook om een bijbehorend plan van aanpak te maken én uit te voeren. Dat plan moet concreet zijn: per risico moet je aangeven welke maatregel je neemt, wie daarvoor verantwoordelijk is en wanneer het gerealiseerd wordt. Een plan dat in de la verdwijnt, voldoet niet aan deze verplichting.
In de praktijk zien we dat het negeren van het plan van aanpak ook intern gevolgen heeft. Medewerkers merken dat er niks met hun veiligheid gedaan wordt, wat leidt tot verminderd vertrouwen, lagere betrokkenheid en een hogere kans op onveilig gedrag. Veiligheid op de werkvloer is geen papieren exercitie, maar een cultuur die begint bij opvolging van wat je zelf hebt vastgelegd.
Wanneer controleert de Arbeidsinspectie of je RI&E actueel is?
De Nederlandse Arbeidsinspectie kan op elk moment een bedrijfsbezoek afleggen, ook zonder aanleiding. In de praktijk wordt gecontroleerd na een melding van een (bijna-)ongeval, naar aanleiding van een klacht van een medewerker, of tijdens een sectorbrede inspectieronde. Technische MKB-bedrijven met fysieke arbeidsrisico’s staan regelmatig op de agenda van de Nederlandse Arbeidsinspectie.
Tijdens een inspectie kijkt de Nederlandse Arbeidsinspectie niet alleen of je een RI&E hebt, maar ook of deze actueel is. Een RI&E moet worden bijgewerkt wanneer de werksituatie verandert, bijvoorbeeld bij nieuwe machines, andere werkprocessen, gewijzigde regelgeving of een reorganisatie. Een RI&E die vijf jaar oud is en nooit herzien is, wordt al snel als niet-actueel beoordeeld.
Wat inspecteurs ook beoordelen, is of het plan van aanpak daadwerkelijk is uitgevoerd. Ze vragen naar voortgangsregistraties, bespreken dit met medewerkers en vergelijken de situatie op de werkvloer met wat er op papier staat. Een mooie RI&E met een onuitgevoerd plan van aanpak is voor de inspecteur een duidelijk signaal dat de arbowetgeving niet serieus wordt genomen.
Wat zijn de boetes voor een RI&E die niet wordt opgevolgd?
De Nederlandse Arbeidsinspectie kan boetes opleggen wanneer een RI&E ontbreekt, niet actueel is of wanneer het plan van aanpak niet is uitgevoerd. De boetebedragen zijn vastgelegd in de Beleidsregel boeteoplegging Arbeidsomstandighedenwetgeving en kunnen oplopen tot duizenden euro’s per overtreding. Bij herhaalde overtredingen of ernstige situaties worden boetes verhoogd.
Concreet gelden de volgende situaties als overtreding:
- Geen RI&E aanwezig terwijl je meer dan 25 medewerkers hebt (of een niet-gecertificeerde RI&E bij kleinere bedrijven zonder erkend instrument)
- Een RI&E zonder bijbehorend plan van aanpak
- Een plan van aanpak dat niet is uitgevoerd of structureel wordt uitgesteld
- Een RI&E die niet is beoordeeld door een gecertificeerde arbodeskundige
Naast directe boetes kan de Nederlandse Arbeidsinspectie ook een eis tot naleving opleggen, waarbij je binnen een bepaalde termijn de situatie moet herstellen. Doe je dat niet, volgt een bestuurlijke boete of in ernstige gevallen stillegging van de werkzaamheden. De financiële gevolgen van niet-opvolging zijn daarmee aanzienlijk groter dan de investering in een goede uitvoering.
Hoe groot is het aansprakelijkheidsrisico bij een bedrijfsongeval?
Als een medewerker gewond raakt en je had de risico’s al vastgelegd in een RI&E maar geen maatregelen genomen, is de aansprakelijkheid als werkgever vrijwel zeker. De rechter beoordeelt dan of je als werkgever hebt voldaan aan je zorgplicht. Een niet-opgevolgd plan van aanpak is concreet bewijs dat je nalatig bent geweest, wat leidt tot aansprakelijkheid voor letselschade, inkomensverlies en herstelkosten.
De werkgeversaansprakelijkheid bij arbeidsongevallen is geregeld in artikel 7:658 van het Burgerlijk Wetboek. De bewijslast ligt bij de werkgever: jij moet aantonen dat je alle redelijke maatregelen hebt genomen om het ongeval te voorkomen. Als de RI&E aantoont dat je het risico kende maar het plan van aanpak niet hebt uitgevoerd, is dat bewijs nagenoeg onmogelijk te weerleggen.
In de praktijk kan dit betekenen dat je als werkgever opdraait voor langdurige loondoorbetaling bij arbeidsongeschiktheid, schadevergoeding voor medische kosten, juridische kosten en reputatieschade. Verzekeraars kunnen ook weigeren uit te keren als blijkt dat er sprake was van aantoonbare nalatigheid. Een verdiepend onderzoek na een incident helpt om de oorzaken scherp in kaart te brengen en herhaling te voorkomen.
Hoe zorg je dat een RI&E écht wordt uitgevoerd in de praktijk?
Een RI&E wordt pas effectief als het plan van aanpak concreet is, eigenaarschap is belegd en de voortgang zichtbaar is. Dat betekent: acties koppelen aan namen en deadlines, de voortgang periodiek bespreken in werkoverleg of managementoverleg, en de RI&E behandelen als een levend document in plaats van een eenmalige exercitie. Veiligheid op de werkvloer vraagt om structuur, geen goede bedoelingen.
Praktische stappen die het verschil maken:
- Maak acties klein en uitvoerbaar. Grote maatregelen worden uitgesteld. Breek ze op in concrete stappen met een duidelijke verantwoordelijke.
- Bespreek voortgang structureel. Zet de RI&E en het plan van aanpak op de agenda van het werkoverleg, minimaal elk kwartaal.
- Betrek medewerkers actief. Zij zien de risico’s op de werkvloer het beste. Hun betrokkenheid verhoogt zowel de kwaliteit van de RI&E als de opvolging.
- Werk met een digitaal systeem. Papieren systemen raken zoek of worden niet bijgehouden. Een digitaal overzicht maakt voortgang inzichtelijk voor iedereen.
- Evalueer en actualiseer jaarlijks. Pas de RI&E aan bij veranderingen in processen, machines of personeel.
Een veelgemaakte fout is dat de RI&E wordt opgesteld door een externe adviseur en daarna volledig bij de organisatie wordt neergelegd zonder verdere ondersteuning. De kans dat het dan strandt, is groot, zeker in drukke periodes. Structurele begeleiding bij de uitvoering maakt een aantoonbaar verschil voor QHSE-verantwoordelijken en lijnmanagers die dit erbij doen.
Hoe Pienter helpt bij een RI&E die écht werkt
Wij zien dagelijks wat er misgaat als een RI&E niet wordt opgevolgd: boetes, aansprakelijkheid, onveilige situaties en medewerkers die het vertrouwen in hun werkgever verliezen. Pienter helpt technische MKB-bedrijven om van een RI&E een werkend instrument te maken, niet een document dat stof verzamelt.
Wat wij concreet doen:
- Uitvoeren van de RI&E door gecertificeerde adviseurs die de werkvloer kennen
- Opstellen van een realistisch plan van aanpak met concrete acties, eigenaren en deadlines
- Verdiepende onderzoeken op specifieke risicothema’s zoals machineveiligheid, gevaarlijke stoffen of fysieke belasting, uitgevoerd door drie gecertificeerde Hogere Veiligheidskundigen (HVK) en andere arbodeskundigen
- Begeleiding bij de uitvoering zodat maatregelen ook daadwerkelijk worden geïmplementeerd
- Digitale ondersteuning via Microsoft 365 zodat voortgang altijd inzichtelijk is en teams binnen drie klikken de juiste informatie hebben
- Periodieke actualisatie van de RI&E zodat deze aansluit bij de actuele situatie in jouw organisatie
Wil je weten hoe jouw RI&E ervoor staat en wat er nodig is om het plan van aanpak echt te laten werken? Neem contact met ons op en we kijken samen wat er nodig is.
