De juiste methode voor een verdiepend onderzoek kies je op basis van de ernst van het incident, de complexiteit van de risico’s en de capaciteit binnen jouw organisatie. Een eenvoudige oorzakenanalyse volstaat bij kleinere incidenten, terwijl complexe situaties vragen om een gestructureerde methode zoals een root cause analysis. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over onderzoeksmethoden, zodat jij een weloverwogen keuze maakt.
Wat zijn veelgebruikte methoden voor verdiepend onderzoek?
De meest gebruikte methoden voor verdiepend onderzoek zijn de 5x Waarom-analyse, de Visgraat- of Ishikawa-analyse, de Bow-Tie methode, TRIPOD en de root cause analysis (RCA). Elke methode heeft een eigen aanpak en is geschikt voor specifieke situaties binnen het QHSE- en KAM-domein. De keuze hangt sterk af van het doel en de beschikbare kennis binnen jouw organisatie.
Hieronder een kort overzicht van de meest toegepaste methoden:
- 5x Waarom: Een eenvoudige techniek waarbij je vijf keer de vraag “waarom?” stelt om de grondoorzaak van een probleem te achterhalen. Toegankelijk en snel in te zetten, maar minder geschikt voor complexe situaties met meerdere oorzaken.
- Visgraat-analyse (Ishikawa): Brengt oorzaken visueel in kaart langs zes categorieën (mens, machine, methode, materiaal, milieu en meting). Goed bruikbaar bij teamanalyses en brainstormsessies.
- Bow-Tie methode: Visualiseert zowel oorzaken als gevolgen van een risico, met de barrières daartussenin. Populair bij het analyseren van veiligheidsrisico’s in technische omgevingen.
- TRIPOD Beta: Een uitgebreide methode die incidenten analyseert op basis van faalfactoren in het systeem. Geschikt voor serieuze incidenten waarbij organisatorische oorzaken een rol spelen.
- Root Cause Analysis (RCA): Een overkoepelende term voor methoden die gericht zijn op het achterhalen van de werkelijke grondoorzaak, niet alleen de directe aanleiding. Wordt breed toegepast binnen verdiepende onderzoeken in het technische MKB.
Wanneer kies je voor een eenvoudige versus uitgebreide methode?
Een eenvoudige methode zoals de 5x Waarom is geschikt bij incidenten met een duidelijke oorzaak, beperkte schade en geen herhaalrisico op systeemniveau. Een uitgebreide methode is noodzakelijk wanneer een incident ernstige gevolgen heeft gehad, wanneer meerdere oorzaken een rol spelen, of wanneer de Nederlandse Arbeidsinspectie betrokken is bij het onderzoek.
Een handig uitgangspunt is de ernst van het incident en de mate van complexiteit. Vraag jezelf het volgende af:
- Heeft het incident geleid tot letsel, schade of een bijna-ongeluk met ernstig potentieel?
- Zijn er meerdere afdelingen, processen of systemen bij betrokken?
- Is er sprake van herhaling van hetzelfde type incident?
- Zijn er aanwijzingen dat organisatorische of culturele factoren een rol spelen?
Beantwoord je twee of meer van deze vragen met ja, dan is een uitgebreide onderzoeksmethode de betere keuze. Bij eenvoudige, eenmalige voorvallen zonder ernstige gevolgen volstaat een snelle oorzakenanalyse. Kijk ook naar de aanpak bij ongevalsonderzoek om te bepalen welke diepgang passend is.
Hoe bepaal je welke methode aansluit bij jouw organisatie?
De juiste onderzoeksmethode sluit aan bij de kennis en ervaring van de mensen die het onderzoek uitvoeren, de beschikbare tijd en middelen, en de cultuur binnen de organisatie. Een methode die op papier ideaal lijkt maar niet gedragen wordt door de werkvloer, levert in de praktijk weinig op.
Houd bij het kiezen van een methode rekening met de volgende factoren:
- Interne expertise: Heeft jouw organisatie medewerkers met ervaring in het uitvoeren van een root cause analysis of een TRIPOD-onderzoek? Zo niet, dan is externe ondersteuning verstandig.
- Organisatiegrootte: Kleinere technische MKB-bedrijven werken vaak effectiever met visuele en laagdrempelige methoden zoals de visgraat-analyse.
- Branche en risicoprofiel: In omgevingen met gevaarlijke stoffen, machineveiligheid of fysieke belasting is een meer gestructureerde aanpak doorgaans vereist.
- Normen en certificeringen: Sommige certificeringsnormen stellen eisen aan de wijze waarop incidentonderzoek wordt gedocumenteerd en uitgevoerd.
Het loont om de gekozen methode te standaardiseren binnen jouw KAM-systeem, zodat iedereen weet hoe te handelen na een incident. Consistentie in de aanpak maakt vergelijking over tijd mogelijk en versterkt de leercyclus binnen de organisatie.
Wat zijn de meest gemaakte fouten bij verdiepende onderzoeken?
De meest gemaakte fouten bij verdiepende onderzoeken zijn het te snel aanwijzen van een schuldige, het stoppen bij de directe oorzaak zonder door te vragen, en het niet betrekken van de juiste mensen bij het onderzoek. Daardoor worden structurele oorzaken gemist en blijft herhaling een reëel risico.
Andere veelvoorkomende valkuilen zijn:
- Onderzoek starten zonder duidelijk doel: Zonder heldere vraagstelling loop je het risico dat het onderzoek alle kanten op gaat en geen bruikbare conclusies oplevert.
- Onvoldoende betrokkenheid van medewerkers: Mensen op de werkvloer hebben cruciale informatie. Een onderzoek dat uitsluitend vanuit de managementlaag wordt uitgevoerd, mist vaak de context die nodig is voor een goede oorzakenanalyse.
- Geen onderscheid maken tussen oorzaak en symptoom: De directe aanleiding van een incident is zelden de werkelijke oorzaak. Wie stopt bij het symptoom, lost het onderliggende probleem niet op.
- Bevindingen niet vastleggen of delen: Een onderzoek zonder gedocumenteerde uitkomsten en gecommuniceerde lessen heeft geen waarde voor de rest van de organisatie.
- Te weinig tijd en aandacht: Verdiepend onderzoek kost tijd. Wie het er even snel bij doet, riskeert oppervlakkige conclusies die geen echte verbetering opleveren.
Hoe zorg je dat onderzoeksresultaten daadwerkelijk leiden tot verbetering?
Onderzoeksresultaten leiden alleen tot echte verbetering als de bevindingen worden omgezet in concrete acties met een eigenaar, een deadline en een opvolgmoment. Een rapport dat in de la verdwijnt, verandert niets. De sleutel zit in het verbinden van conclusies aan het dagelijkse werkproces.
Praktische stappen om resultaten te vertalen naar verbetering:
- Formuleer SMART-actiepunten: Elke aanbeveling moet specifiek, meetbaar en haalbaar zijn. Vage adviezen als “meer aandacht voor veiligheid” zijn niet bruikbaar.
- Wijs een verantwoordelijke aan: Elke actie heeft een eigenaar nodig. Zonder duidelijke verantwoordelijkheid blijven actiepunten liggen.
- Plan een opvolgmoment in: Evalueer na een afgesproken periode of de maatregel is uitgevoerd en het gewenste effect heeft gehad.
- Communiceer de uitkomsten: Deel de lessen uit het onderzoek met het bredere team. Dit bevordert een open veiligheidscultuur en voorkomt dat anderen dezelfde fout maken.
- Integreer in het KAM-systeem: Zorg dat actiepunten en opvolging worden bijgehouden in het bestaande managementsysteem, zodat ze zichtbaar blijven en niet verloren gaan.
Een goed ingericht digitaal managementsysteem, zoals een KAM-omgeving binnen Microsoft 365, maakt het eenvoudiger om actiepunten te bewaken en voortgang te monitoren. Zo blijft het onderzoek niet bij woorden, maar wordt het onderdeel van structurele verbetering.
Hoe Pienter helpt bij verdiepend onderzoek
Wij voeren verdiepende onderzoeken uit als specialistische, thematische diepteanalyses die verder gaan dan een standaard RI&E. Of het nu gaat om machineveiligheid, gevaarlijke stoffen of fysieke belasting: wij brengen de specifieke risico’s in jouw organisatie grondig en onafhankelijk in kaart. Zo weet je niet alleen wat er mis is gegaan, maar ook waarom en hoe je herhaling voorkomt.
Wat wij bieden bij een verdiepend onderzoek:
- Uitvoering door gecertificeerde specialisten, waaronder drie Hogere Veiligheidskundigen (HVK), Arbeidshygiënisten (AH) en Arbeid- en Organisatiedeskundigen (A&O)
- Inspecties op de werkvloer, interviews met medewerkers en een gedegen documentatieanalyse
- Een helder rapport met concrete, praktisch toepasbare verbeterpunten zonder papieren tijgers
- Ondersteuning bij de daadwerkelijke implementatie van aanbevolen maatregelen
- Inzetbaar als vervolg op een RI&E, naar aanleiding van een bedrijfsongeval of proactief bij specifieke risicovragen
Wil je weten welke onderzoeksmethode het beste past bij jouw situatie of wil je direct aan de slag met een verdiepend onderzoek? Neem contact op en we denken graag met je mee.
Gerelateerde artikelen
- Zes maanden na de RI&E zijn de actiepunten nog steeds open
- Medewerker heeft astma, wanneer ben jij als werkgever verantwoordelijk?
- Hoe laat ik medewerkers merken dat de RI&E iets heeft opgeleverd?
- Wat doe ik als ik vermoed dat het werk de gezondheid van mijn medewerkers schaadt?
- Hoe standaardiseer je KAM-beleid over meerdere vestigingen heen?
